Dwór w Ferrarze (Chłędowski Kazimierz)

" Kazimierz Chłędowski   DWÓR W FERRARZE   Część pierwsza ROZDZIAŁ PIERWSZY ZIEMIA I LUDZIE   I Skromnym jeszcze korytem płynie Pad do Pawii, ale gdy tam nasycił się wodami Ticinu, gdy się..." (strona 1)

" dwóch siedzących olbrzymach, którzy mają za podstawę dwa duże lwy o łagodnym wejrzeniu, niby lud Ferrary spokojny, milczący, ale silny. Katedra pochodzi z końca XII wieku, a już w r. 1135 została poświęconą św. Jerzemu, patronowi..." (strona 2)

" uciąć. Gonella pojechał do Bolonii, kupił wóz, kazał weń nasypać bolońskiej ziemi i tak powrócił do Ferrary. Markiz się roześmiał i Gonelli winą darował. Zbytek margrabiów stał się powodem częstych zaburzeń, gdyż ludność..." (strona 3)

" II W r. 1413, w czasie kiedy Stella Assassini panowała jeszcze nad sercem markiza, postanowił on wybrać się w podróż do Ziemi Świętej. Nieprzyjaciele dynastii byli pokonani, w małym państwie panował spokój, despocie było więc za..." (strona 4)

" Greccy pedagodzy zakładali wówczas we Włoszech prywatne szkoły, które wielkie miały powodzenie, gdyż uwalniały rodziców od posyłania synów do szkół klasztornych, które powszechnie w wielkim były upadku. W Padwie otworzył w r. 1408..." (strona 5)

" humanisty Vittorina da Feltre, tak samo jak on marzącą o Grekach i Rzymianach. Guarino tak się cieszył z tego małżeństwa, że jako podarunek ślubny przetłumaczył Leonellowi dwa życiorysy Plutarcha i w liście do młodego markiza..." (strona 6)

" napisania rozprawy De equo animante o hodowli koni i krzyżowaniu ras, do czego materiał miał w stajniach markiza, obfitujących w konie rozmaitych zawodów. Z rozmów z Leonellem powstało jeszcze inne dzieło Albertiego, a mianowicie ów..." (strona 7)

" di Rovigo, drugi także zielony Venceslao Rangoni da Modena, a trzeci czerwony Pietro Marocello di Ferrata. Na miejscu spotkania się z monarchą trzymano przepyszny baldachim. Cesarz okazał się bardzo łaskawym, toteż Borso gościł go przez..." (strona 8)

" marmurowy przed katedrą. Tito Strozzi ułożył czterowiersz, wyryty złotymi literami na kolumnie, na której stała postać pierwszego księcia Ferrary. Hanc tibi viventi Ferraria grata columnam Ob merita in Patriam, Princeps justissime Borsi..." (strona 9)

" Oczywiście, że to zajście nie przyczyniło się do polepszenia stosunków pomiędzy Mikołajem a Ercolem, pretendent też czyhał tylko na sposobną chwilę, aby wywrzeć swą zemstę i opanować Ferrarę. Ufundowawszy panowanie wrócił..." (strona 10)

" mostów, do ich zakresu działania należało wyższe i niższe szkolnictwo, policja i zdrowia, a nawet bicie monet. Z dawnych czasów utrzymał się także urząd podesty. Gdy jednak w wolnych gminach podesta był najwyższym urzędnikiem,..." (strona 11)

" w r. 1481, brakowało nieraz chleba samemu dworowi, a lud z głodu umierał. W owych czasach wystąpiły z całą grozą błędy administracyjne, wspólne ówczesnym państwom tyrańskim, których urządzenia zmierzały więcej do umocnienia..." (strona 12)

" do papieża Innocentego VIII, aż wreszcie już w późnym wieku, w siedmdziesiątym szóstym roku życia, został prezesem dwunastu Sowich. Oprócz wspomnień młodości wiązały Tita z Borsem i Ercolem i wspólne upodobania. Był on również..." (strona 13)

" To były zalety gładkiego kardynała, ale i wad miał on niemało. Gwałtowny, dumny, mściwy, z powodu jakiejś urazy kazał w Ferrarze obić papieskiego posła, a obawiając się gniewu ojca uciekł czym prędzej do Mantui, do swego szwagra..." (strona 14)

" ROZDZIAŁ SZÓSTY MATTEO MARIA BOJARDO   I Bojardowie mieszkali w XIV wieku w Rubbierze, majątku położonym pomiędzy Modeną a Reggio, i dopiero Mikołaj III d'Este nadał im górską mieścinę Scandiano wraz z należącymi..." (strona 15)

" Bojardo, człowiek prawy, rycerski, łagodny, pełen szlachetnych uczuć, „lepszy był do układania wierszy aniżeli do karania zbrodni", musiał się ciągle w długich listach usprawiedliwiać przed księciem z robionych mu zarzutów. Raz..." (strona 16)

" do pokonania. Czarnoksiężnik Malagise odkrywa z pomocą swych magicznych środków tajemnice cudzoziemskiej pary. Angelika jest córką Galafrona, króla Tatarów w Catajo, a brat jej zowie się Argalia. Przybyli oni do Francji z rozkazu swego..." (strona 17)

" Umana cosa e, dice la scrittura, L'errare, e cosa angelica ancor pone L'emendarsi, e non far qual Faraone, Con l'ostinata mente cieca e dura. Więc „Marchesano — kończy Bellincione — porzuć tego Rinalda, który był..." (strona 18)

" rozporządzenia dochody z dużych dóbr ziemskich i jego przyszłość zabezpieczyć. Drukarnia w Novi nie utrzymała się wszakże długo, gdyż brat stryjeczny Alberta, Gibert Pio, opanował Carpi i wygnał Alberta, który się schronił w r...." (strona 19)

" Jednym z głównych przedstawicieli tego kierunku na dworze w Ferrarze, do pewnego stopnia jego twórcą, był Antonio Tebaldi, któremu to nazwisko za mało było poetycznym, więc przezwał się Tebaldeo. Urodził się w Ferrarze w r. 1463, tam..." (strona 20)

" odbywały się przedstawienia to w ogrodzie, to w Schifanoi, aż nareszcie w roku 1499 kazał Ercole znacznym kosztem urządzić scenę w wielkiej sali pałacu. Balety, farse i burle grywano pomiędzy aktami owych klasycznych „komedyj", które..." (strona 21)

" 1494 wśród ulewnego deszczu i zamieszkała w ulubionej siedzibie swego męża, w Gradara. Aleksandrowi VI ciężyło na sercu to rozłączenie się z córką, żądał więc ciągle od niej wiadomości, a z owych czasów zachował się..." (strona 22)

" ferraryjskiej arystokracji, panowie z Corregio i Mirandoli, Strozzi, Bevilacqua i wielu innych przyłączyło się do poselstwa, które w pięćset koni wjeżdżało do Rzymu. Gdy Estowie przybyli do Watykanu, Lukrecja wyszła naprzeciw..." (strona 23)

" Skończył się pierwszy dzień uroczystości. Młoda księżna sprawiła na ludności jak najlepsze wrażenie, opowiadano sobie o niej, że smukła, że ma prześliczne jasne włosy i białe zęby, kształtny nos, że pełna wdzięku i..." (strona 24)

" po ślubie (14 maja 1502), iż bardzo by sobie życzyła mieć jej popiersie z marmuru, a ponieważ zjawił się w Ferrarze rzeźbiarz i złotnik rzymski, Gian Giacomo, więc prosi ją, aby mu zechciała pozować. Czy do roboty tego popiersia..." (strona 25)

" stary Tito, Giudice de'dodici Savi, według dawnego zwyczaju berło i miecz jako oznaki panowania. Gdy jednak nowy książę objeżdżał, przybrany w purpurę na białym koniu, ulice Ferrary, dął taki wicher i taka była śnieżyca, że..." (strona 26)

" Schiavon crudele, onde hai tu il modo appreso Delia milizia? „Gdzieś się nauczył, okrutny Słowianinie, tego sposobu wojowania?" Do owych zdetronizowanych książąt, zamieszkałych w Ferrarze, należał także Eneasz Pio, który wygnany z..." (strona 27)

" Takie drobnostki wszakże wcale nie obchodzą Niccola, na narzekania żony odpowiada z otwartą bezczelnością, że rabuje i rabować będzie, gdyż tego zowią głupcem, kto nie ma pieniędzy. Io rubo e ruberó, che in fra le genti Chi e..." (strona 28)

" Wówczas musiał Alfonso przed gniewem Juliusza uciekać do Colonnów, którzy go przez trzy miesiące ukrywali w Castello di Marino. Stamtąd, przebierając się za myśliwego, służącego, zakonnika, w październiku przekradł się przez..." (strona 29)

" Stanowczość Ariosta odniosła pożądany skutek, książę zmusił Donninów do wydania Genasia, który został stracony, a Madaleni opuścili S. Donnino i schronili się na florentyńską ziemię. Wobec tych stosunków Ariost coraz to bardziej..." (strona 30)

" tromba eterna rozgłaszał losy rycerzy i ich walki. Jego przyjaciele wiedzieli o tych zamiarach, a Bembo radził mu, aby swój poemat napisał po łacinie, gdyż w volgare nie miał dość wprawy pisząc w młodości wiersze tylko w..." (strona 31)

" W prześlicznym języku, w barwności i plastyczności obrazów, w bystrej obserwacji przyrody leży też urok poematu Ariosta. Stał on się najpotężniejszym literackim objawem Odrodzenia. Obok Dantego nie ma dotąd we Włoszech..." (strona 32)

" nie namówiono Renaty, by go prosiła o ułaskawienie spiskowca, chcąc więc temu zapobiec, nie namyślał się długo, ale kazał uciąć głowę więźniowi, zanim Renata przybyła do Modeny. W ten sposób usunięta drażliwą kwestię i..." (strona 33)

"   z wiatrem te talary, które mu śp. ojciec pozostawił, gdyż go papież i cesarz oskubią według swej woli" — le Pape et l'Empereur le plumeront a leur vouloir. Ercole oddał się teraz zupełnie cesarzowi, postanowił popierać..." (strona 34)

" żądaniu i oddał całą sprawę w ręce inkwizytora. Inkwizytor też nie zadowolnił się uwięzieniem Gianetta, ale żądał jeszcze aresztowania Jana Boucheforta, księdza z Tournay, jednego z najbardziej Renacie oddanych dworzan,..." (strona 35)

" utworzyło się we Włoszech. Rzymskie Oratorium istniało wszakże niedługo, a po Saoco di Roma już o nim nie słychać. Zresztą miało ono zbyt osobiste cele swych członków na oku, aby mogło jakieś skuteczniejsze rozwinąć działanie...." (strona 36)

" którzy brali udział w Sacco di Roma, w owym zbrodniczym niszczeniu wiecznego miasta, i że obecnie pielgrzymują skruszeni, w pokorze, aby tam, na świętym miejscu, odpokutować za swe niegodne czyny. Loyola wysłał także i do Ferrary..." (strona 37)

" niehonorowo, nieuczciwie, nie sądzimy. Wszystkie ówczesne panie, jak Renata, jak przez jakiś czas Colonna, jak królowa Nawarry, podpisywały się „bardzo posłusznymi córkami" Stolicy Apostolskiej, ale mimo to starały się wszelkimi..." (strona 38)

" Ercole miał ten wyrok w Ferrarze wykonać, ale Renata wszelkich starań dołożyła, aby w imię miłości chrześcijańskiej uwolnić tego biedaka, którego rodzina w największą popadła nędzę. Na prośby księżnej Ercole ściągał jakiś..." (strona 39)

" ajentów został ów Francuz, de Noyant, który swego czasu nic nie miał przeciwko temu, aby Ercole miał stosunek z jego żoną. Ercole II, a osobliwie jego bardzo nietolerancki następca, Alfons II, niemało pomagali w tym dziele zniszczenia,..." (strona 40)

" Chartres, pomimo że katolicy, poparli bardzo gorąco jej przedstawienie i powszechnie uważano akt królewski za wielką krzywdę wyrządzoną córce Ludwika XII, którego pamięć jako dobrego króla żyła jeszcze w ludzkiej pamięci. Pod..." (strona 41)

" szybko minęło i Alfons, nie mając z kim walczyć nad brzegami Dunaju, musiał wracać do domu. Po śmierci Lukrecji de'Medici ożenił się Alfons z Barbarą Austriaczką, a gdy i ta wkrótce umarła, pojął trzecią żonę, Małgorzatę..." (strona 42)

" najwspanialszym, jakie rzeczpospolita urządziła w XVI wieku obcemu gościowi. W Murano przygotowano dla króla na pierwszą stację pałac Bartłomieja Capello, w samej Wenecji pałac Foscarich, Bucentaura odnowiono, na Lido postawiono bramę..." (strona 43)

" innych kandydatów do korony polskiej już swe sprawy pozałatwiali i szlachta głosowała na polu elekcyjnym. Schorowany poseł przynajmniej odetchnął w Warszawie, trochę się wzmocnił, a zdrowie przywróciło mu nie tyle powietrze..." (strona 44)

" Kardynał Hipolit poprzednio już, zanim rozpoczął budować pałac w Tivoli, stworzył ogrody, które przylegały do willi d'Este w Rzymie, do dzisiejszego Kwirynału, gdzie mieszkał, i tam dał dowód niezwykłego estetycznego smaku. W Tivoli..." (strona 45)

" Podczas gdy ogólna ich liczba wynosiła w r. 1561 tylko 138, było w r. 1562 już 470 słuchaczy, w r. 1563 — 541, a w r. 1565 aż 720. Rinaldo wyszedł z druku w Wenecji w lecie w roku 1562 i rozniósł po całych Włoszech sławę..." (strona 46)

" W zimie r. 1568 wyjechał Torquato na jakiś czas z Ferrary do Mantui, albowiem jego ojciec ciężko zachorował, w drodze zaś twarz tak odmroził, że mu dwa zęby wyjmować musiano. W czasie swego w Mantui pobytu miał Torquato nieprzyjemny..." (strona 47)

" V W roku 1574 zachorował Tasso na bardzo uporczywą febrę, która długo nękała go i niekorzystnie wpłynęła na jego późniejszy stan fizyczny i moralny. Mimo to poeta pracował nad ukończeniem swojego wielkiego dzieła, nad..." (strona 48)

" o całej sprawie do Rzymu, gdzie by to było pożądanym powodem do wystąpienia przeciw Estom. Odtąd więc kazał Alfonso w interesie państwa i dynastii pilnować Tassa, aby umysłowo chory poeta nie wymknął się z Ferrary, zresztą..." (strona 49)

" indziej utrzymanie i opiekę, nie może bowiem chorego człowieka wydalić z miasta bez wszelkiej pomocy. Podczas gdy się tak zajmowano przyszłym losem poety, stan jego znów się pogorszył; w jednym ze swych listów skarży się, że spać..." (strona 50)

" Siedmnastego września 1593 r. papież zamianował wreszcie swegc bratańca Piotra Aldobrandiniego i swego siostrzana, Cincia, kardynałami, a ten ostatni przybrał nazwę kardynała di San Giorgio, aby się odróżnić od Piotra, który nosił..." (strona 51)

" chrześcijańską Europę łączącą się pod sztandarem imperatora, aby odepchnąć najazdy saraceńskie, podczas gdy u Tassa znika już cesarstwo jako spójnia świata, a natomiast chrześcijańskie rycerstwo idzie walczyć z niewiernymi w..." (strona 52)

" swobodnie przyjmować gości, dawać obiady i wieczory muzykalne, obydwie bowiem nadzwyczaj lubiły muzykę, a Lukrecja miała piękny głos i zachwycała cały dwór swym śpiewem. Mimo to księżniczki za mąż nie wychodziły, dwór francuski..." (strona 53)

" tej myśli. Jeszcze przed śmiercią stryja Lukrecji Don Alfonsa donosił Rafael Medici, rezydent florentyński w Ferrarze, w sierpniu 1587 swojemu księciu, że Lukrecja opiera się następstwu Don Alfonsa nie tylko z powodu nienawiści, jaką..." (strona 54)

" w Wenecji przywieziono z Afryki bardzo piękną gazelę, której nigdy nie widział, czym prędzej kazał swemu posłowi Tebaldiemu prosić Tycjana, aby mu ją odmalował. Ale niestety gazela już nie żyła, wrzucono ją do kanału, a Tycjan nie..." (strona 55)

" lwami tylko niektórzy. Dynastom chodziło przede wszystkim o aureolę rodzinną i o terroryzowanie społeczeństwa. Każdy z poddanych powinien był mieć to przekonanie, że jeżeli zawini przeciw panującej familii, wendeta go nie ominie...." (strona 56)

" kardynała d'Este, skoro z zazdrości o nią chciał aż oczy bratu wyłupić, świadczy i Diana d'Ariosti, która czułe listy do Ponsa pisywała. Ale najwięcej kłopotu z damigellami miewała Izabela mantuańska, która była dość..." (strona 57)

" Każde zjawisko elementarne, każdy z przedmiotów, który z nimi stał w związku, nadawał się do dobrych lub złych wróżb. Świat symbolów wiązał się ściśle z imprezami, z godłami, które sobie każdy wybierał, kto tylko do..." (strona 58)

" nowych tańców. Często taniec nosił nazwę kancony, od której pochodził, jak Mezzacrocca, modna na mantuańskim dworze. Mnóstwo z kancon układanych do tańca raziłoby dzisiaj swą zbyt swobodną treścią, ale wówczas mało czym się..." (strona 59)

" podczas uroczystości ślubnych Ercola I, spotrzebowano jej 48 funtów w kuchni, a tylko 24 funty przy stole. Kuchnia należała do ciekawości dworu. Charakteryzowało ją mnóstwo sług, cały sztab kucharzy. Dobrych kucharzy nadzwyczaj..." (strona 60)

" więc bardzo pociesznie musiał w siodle wyglądać. O wiele droższe aniżeli konie były muły, które sprowadzano z Toskanii albo nawet z Hiszpanii. Borso posyłał dwa razy, w latach 1470 i 1479, swego koniuszego po konie do Anglii, a ów..." (strona 61)

" co zarobił, oddawał kochance, a rodzinę pozostawiał bez utrzymania. Chory Alfonso pisał do siostry, aby mu go przysłała, a obawiając się, by owa Dulcynea nie chciała Diodata zatrzymać w Mantui, pozwalał, aby nawet z nią zabrał się..." (strona 62)

" dworzanie i słudzy dać sobą poniewierać; jeżeli zaś zdobędzie się na odwagę   i zechce prowadzić życie niezależne, to go okrzyczą jako skąpca, jako śmiesznego dziwaka, a książę przy zdarzonej sposobności zmiażdży go..." (strona 63)

" kierunek sztuki, w Ferrarze głównie dwór na nią wpływał. Gdy księciu miejscowi artyści nie dogadzali, gdy widział, że nie dorównują weneckim i florentyńskim mistrzom co do talentu i techniki, kupował obce obrazy lub sprowadzał..." (strona 64)

" pięknych postaci. Madonna jest kobietą ferraryjskiego gminu, anioł także nie odrodził się od ludzi, którzy otaczali artystę. Mimo trochę za dużych głów i przesadnie energicznych ruchów wszystkich postaci, obrazy te swą prostotą i..." (strona 65)

" Borsa z jego błaznem Scocolą, z tym soavissimo istrione, który mógł sobie dużo pozwalać wobec księcia. Postać Calcagniniego, ulubionego doradcy Borsa, powtarza się kilka razy. Cossa malował te freski pomiędzy rokiem 1467 a 1470 i..." (strona 66)

" w Pinakotece w Ferrarze, a najcelniejszym z nich jest ołtarzowy obraz przedstawiający św. Andrzeja, przepyszna, majestatyczna postać o pięknych rysach twarzy i głęboko religijnym wyrazie w oczach, odbijająca się na tle uroczego pejzażu...." (strona 67)

" W ferraryjskiej Pinakotece znajdują się dwa autentyczne obrazy Grandiego: Złożenie do grobu i Narodzenie Chrystusa. Pierwszy, szczególnie piękny: ciało Zbawiciela podtrzymuje Józef z Arymatei, a Magdalena i św. Jan stoją..." (strona 68)

" historię o ich niepowodzeniu w Pesaro. Według niego, gdy obydwaj bracia przyjechali do „Villa Imperiale", zaczęli od tego, że ganili wszystkie malowidła, które przed nimi powstały, ale nie zdziałali sami nic lepszego, gdyż ich freski..." (strona 69)

" naturalistyczny zwyciężył. Już w kodeksie zawierającym wiersze Bernarda di Monselti znajdował się portret Mikołaja III, malowany z natury. Zamiłowanie Pisanella do studiów zwierząt otwierało miniaturzystom nieprzebrane skarby..." (strona 70)